Hartfalen

Hartfalen is een aandoening die de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Het komt momenteel voor bij 2% van de bevolking. Dit is het gevolg van betere behandelmethoden die de algemene levensverwachting na bv. een hartinfarct verbeterd hebben en door een ouder wordende populatie. Vroeger stierven deze mensen sneller, waar ze nu in leven blijven door een goede behandeling. Ze blijven hierdoor wel achter met een beschadigd hart.

 

Door deze evolutie heeft hartfalen de afgelopen jaren veel aandacht gekregen. Het is nu, in vergelijking met vroeger, mogelijk om de klachten van hartfalen sterk te verminderen en de patiënten een goede levenskwaliteit te bieden. Het Hartcentrum Hasselt heeft een hartfalenkliniek opgericht o.l.v. dr. Timmermans Jr. waardoor de patiënten beter opgevolgd worden en minder opgenomen moeten worden in het ziekenhuis.

 

 

Wat is hartfalen?


Het hart is een holle spier die als een pomp functioneert en de verschillende organen van het lichaam van bloed, zuurstof en voedingstoffen voorziet (zie 'werking van het hart'). Als u hartfalen heeft, dan heeft het hart moeite om het bloed rond te pompen. Je kan het omschrijven als een vermoeid hart. Dit is doorgaans het gevolg van hartbeschadiging of een extra hartbelasting (bv. hoge bloeddruk). Dit kan het leegpersen (samentrekken) of vullen (ontspannen) van uw hart ongunstig beïnvloeden. Hartfalen neemt toe met de leeftijd. Een voorgeschiedenis van hoge bloeddruk, cholesterol en diabetes zijn de voornaamste risicofactoren.

 

Als het hart onvoldoende presteert, probeert het lichaam het tekort goed te maken. Het doet dat door het hart extra te stimuleren en door meer vocht op te houden. Het probleem is hiermee opgelost op korte termijn maar hierdoor geraakt het hart op langere termijn nog meer beschadigd door de vochtophoping en de extra stimulatie. Het hart is een orgaan met een flinke reservecapaciteit, waardoor er soms al ernstige schade kan zijn vooraleer er opvallende klachten zijn. Vandaar het belang van het tijdig opstarten van medicatie die het hart zoveel mogelijk beschermt.

 

Hartfalen kan voorkomen in één harthelft of in beide harthelften:

  • Indien de linker harthelft onvoldoende pompt, raken de bloedvaten van de longen overvol waardoor stuwing en vochtophoping ontstaan en kortademigheid en kriebelhoest kunnen optreden. Het plots optreden van felle benauwdheid wijst op een ernstige achteruitgang van de toestand ( ‘longoedeem’ of ‘water op de longen’ ).
  • Indien de rechter harthelft onvoldoende pompt, kan er eveneens stuwing en vochtophoping optreden; doch dit doet zich dan voornamelijk voor ter hoogte van buik, benen en voeten. Rechter hartfalen wordt meestal veroorzaakt door linker hartfalen. Het linker en het rechterhart zijn twee pompen die in serie staan.
  • Wanneer u al langere tijd gekend bent met hartfalen zien we meestal een combinatie van linker en rechter hartfalen.

Hartfalen Figuur 1: hart met hartfalen

 

Symptomen


  • Kortademigheid
  • Opgezette voeten en benen
  • Slaapproblemen omdat ademhalen moeite kost (nood om steeds meer kussens te gebruiken in bed)
  • Verwardheid en/of geheugenstoornissen
  • Hoesten waarbij schuimig slijm wordt opgegeven
  • Opgezette of gevoelige buik en gebrek aan eetlust
  • Chronisch gebrek aan energie
  • 's nachts vaak moeten plassen
  • (Plotse) gewichtstoename of afname (door het vasthouden van vocht of door ondervulling)
  • Hoge of lage bloeddruk (ook door vasthouden van vocht of ondervulling)

 

Het gebeurt vaak dat mensen met hartfalen bij een toename van klachten op een te laat moment naar de huisarts gaan. Door bij de eerste tekenen die duiden op verslechtering de arts of de hartfalenverpleegkundige te raadplegen, kan soms voorkomen worden dat de situatie zodanig verergert dat een ziekenhuisopname nodig is. De belangrijkste parameters om op te volgen zijn: gewicht, bloeddruk, klachten van kortademigheid en zwelling van de voeten.

 

 

Oorzaken


Hartfalen ontstaat omdat het hart een beschadiging opliep of langdurig overbelast werd. Mogelijke oorzaken van beschadiging of overbelasting van het hart:

  • Eén of meerdere doorgemaakte hartinfarcten: de hartspier is op die plaats beschadigd en verliest zijn pompkracht (ischemische cardiomyopathie).
  • Hoge bloeddruk: wanneer de hartspier langdurig tegen een te hoge weerstand moet inpompen, gaat deze verdikken, stijver worden en aanleiding geven tot het ontstaan van hartfalen (Intrinsiek myocardiale pathologie).
  • Aantasting van de hartkleppen (valvulaire cardiomyopathie)
  • Hartritmestoornissen: een te snel of een te traag ritme kan tevens aanleiding geven tot het ontstaan van deze aandoening (tachy-cardiomyopathie)
  • Infectie van de hartspier (pericarditis constrictiva)
  • Aantasting van de hartspier door infectie, alcohol, giftige stoffen

 

Etiologie hartfalenFiguur 2: etiologie van hartfalen

 

 

 

 

 

Diagnose


 

 

Behandeling


Niet alleen de slapte van de hartspier zelf, maar ook de oorzaak ervan moet in de mate van het mogelijke worden aangepakt (bv. behandeling van hoge bloeddruk).

 

Meestal is hartfalen echter een chronische aandoening, dit betekent dat ze niet genezen kan worden. Dankzij een optimale behandeling kan de ziekte echter wel goed onder controle worden gehouden, zodat de klachten en ongemakken in duidelijke mate verminderen.

 

Naast het opvolgen van het gewicht, bloeddruk, klachten van kortademigheid en zwelling van de voeten, is het is van groot belang dat de voorgestelde richtlijnen zo goed mogelijk worden toegepast:

  • Aangepaste voeding (zoutarm)
  • Voldoende lichaamsbeweging
  • Voorkom overgewicht
  • Weeg uzelf dagelijks en meld plotse gewichtsveranderingen. Een kleine toename van het gewicht door vochtopstapeling van 1 tot 2 kg kan namelijk al voldoende zijn om de patiënt terug te zien in het ziekenhuis
  • Stop met roken
  • Beperk alcohol tot hoogstens één glas per dag

 

Afhankelijk van de ernst van het hartfalen kunnen de volgende behandelingen worden overwogen:

  • Medicatie opstarten of aanpassen is de belangrijkste factor binnen de behandeling van hartfalen. DIt kan, afhankelijk van de oorzaak en de klachten, bestaan uit: duretica, ACE remmers, beta blokkers, procoralan, angiotensine-II receptorblokkers (sartanen), digitalis, nitraten, anti-aritmica, anticoagulantia, bloedplaatjes-aggregatieremmers en cholesterolverlagers
  • Plaatsen van een ICD of CRT voor het ondersteunen van de pompfunctie of ter behandeling van eventuele ritmestoornissen.
  • Harttransplantatie: in een eindstadium hartfalen kan transplantatie een genezing betekenen van het hartfalen. De prognose 1 jaar na transplantatie is meer dan 90%, en ook de lange termijnsoverleving is zeer goed
  • Plaatsen van een LVAD. De wachttijd op een donorhart is met de jaren steeds langer geworden en bedraagt momenteel 6 tot 12 maanden voor vrouwen en 12 tot 18 maanden voor mannen. Omdat velen van hen dreigen te overlijden op de wachtlijst, zijn nieuwe technieken ontwikkeld om het hart voor middellange termijn te vervangen.

 

 

Nieuwe evoluties


Om ongewenste schommelingen in de vochthoeveelheid te vermijden, is recent gestart met verschillende studies betreffende ‘tele-monitoring’. Hierbij gaan bepaalde parameters van de patiënt in zijn thuissituatie via een informaticasysteem automatisch bij de huisarts of cardioloog terechtkomen, waarop deze veel sneller kunnen inspelen op schommelingen. Een recente studie, waar onder andere ons hartcentrum aan meewerkte, toont een belangrijke vermindering van het aantal ziekenhuisopnames voor hartfalenpatiënten die op deze manier gevolgd worden. Deze werkwijze zal in de toekomst zeker een belangrijkere plaats krijgen in de behandeling van hartfalen.

 

 

Downloads