Familiale hypercholesterolemie (FH)

Wat is FH? 

Familiale hypercholesterolemie (FH) is één van de meest voorkomende erfelijke aandoeningen in de wereld en zorgt al vanaf de geboorte voor een aanzienlijke verhoging van de LDL waarden (slechte cholesterol) in het bloed. Erg hoge niveaus van LDL-cholesterol kunnen bloedvaten verstoppen (atherosclerose) en verhoogt het risico op hart- en vaataandoeningen. Onbehandelde FH patiënten hebben 20x meer kans om reeds op jonge leeftijd (<55 jaar) hart- en vaatziekte te ontwikkelen. We spreken van verhoogde LDL waarden bij waarde > 190 mg/dl.  Bij FH patiënten kunnen deze waarden oplopen tot 600 mg/dl.

 

infographic_hartcentrum_LDL-HDL

 

 

Er bestaan twee vormen van FH: heterozygote FH (heFH) en homozygote FH (hoFE). HeFH is de meest voorkomende vorm van FH en treft ongeveer 1 op 250 mensen.  HoFH komt minder vaak voor en treft ongeveer 1 op 160.000 tot 1 op 300.000 mensen.

 

 

Oorzaken

FH is erfelijk bepaald en kan dus niet voorkomen worden. Patiënten worden er mee geboren. De  oorzaak van FH is terug te vinden in het DNA in gewijzigde genen die overgedragen worden door de moeder en/of de vader en die ervoor zorgen dat de lever cholesterol niet goed kan verwijderen via de LDL-receptor. Bij hoFH zijn beide genen aangetast, wat ernstige gevolgen heeft. Bij hoFH bereikt het LDL-cholesterolgehalte soms een tienvoud van de gewone waarden. Bij heFH is slechts één gen aangetast.

Wat is FH

 

 

 

Symptomen

Verhoogde cholesterolwaarden geven op zich geen klachten. Patiënten gaan doorgaans pas klachten krijgen door het verstoppen van de bloedvaten door jarenlange verhoogde cholesterolwaarden. Bij FH komen deze cardiovasculaire aandoeningen al voor vanaf de leeftijd van 40 jaar. In geval van hoFH kan een patiënt zonder behandeling al vanaf de leeftijd van 20 jaar cardiovasculaire ziekten ontwikkelen. Het is dus zeer belangrijk om de diagnose vroeg te stellen, bij voorkeur tijdens de kinderjaren. 

 

In zeldzame gevallen kunnen er fysieke veranderingen optreden door de hoge concentraties aan cholesterol, maar deze komen niet bij iedereen met FH voor:

  • Vetophoping op bepaalde pezen (xanthoma tendineum): dit is een plaatselijke duidelijke verdikking op de pees die soms tot knobbels leidt. Dit is meestal te zien op de achillespees of de rug van de hand.
  • Vetophoping in het hoornvlies (arcus corneae) voor de leeftijd van 40-45 jaar.
    Dit is een ringvormige grijs-gele verkleuring op de rand van het regenboogvlies (iris) van het oog. In de meeste gevallen is de ring onvolledig en beperkt tot het gedeelte boven de iris. 
  • Wit-gele zwellingen rond de ogen (xanthelasmata) kunnen wijzen op FH, maar kunnen ook om andere redenen optreden (bv. onvoldoende werking van de schildklier). 

 

FH symptomen

Diagnose

FH wordt op heden slechts sporadisch ontdekt, en meestal pas nadat zich cardiovasculaire ziekten hebben ontwikkeld. Het belangrijkste alarmsignaal voor een arts zijn de hoge cholesterolwaarden die via een bloedname gemeten kunnen worden (al vanaf jonge leeftijd).

 

Andere criteria waar rekening mee gehouden moet worden:

  • Een familielid met FH
  • Cardiaal belast op jonge leeftijd (<55 jaar)
  • Familielid met cardiaal lijden op jonge leeftijd
  • Patiënt of familielid met xanthoma, xanthelasmata of arcus corneae. 

 

Bij patiënten met een vermoeden op FH, wordt de Dutch Lipid Clinic Network (DLCN) score berekend. Met behulp van deze score kan er een formele klinische diagnose gesteld worden. Een DLCN score >5 geeft een grote waarschijnlijkheid op FH. De effectieve bevestiging gebeurt door middel van een genetische analyse waarbij de afwijkende genen worden opgespoord.

 

Naast bovenstaande criteria zal de cardioloog doorgaans enkele onderzoeken uitvoeren die gericht zijn op het opsporen van potentieel aanwezige atherosclerose. Zo zal er een duplex halsvaten en een fietsproef uitgevoerd worden. 

 

Het Hartcentrum Hasselt heeft een genetica lipiden raadpleging specifiek gericht op patiënten met FH en gestoorde cholesterolwaarden. Bij een vermoeden op FH zal u naar de FH kliniek verwezen worden voor verdere onderzoeken. 

 

 

Screening van de familie

Een kind heeft 50% kans om FH over te erven van een ouder met FH. Als iemand in de familie FH heeft, moeten de aanverwanten (zeker kinderen en nichtjes/neefjes) gecontroleerd worden op FH door hun cholesterolwaarden te laten meten en genetische tests uit te voeren. Het is belangrijk dat de diagnose van FH in de kinderjaren wordt gesteld. Door de LDL-C-waarden zo vroeg mogelijk te verlagen, verlaagt ook het risico dat een kind hart- en vaatziekten zal ontwikkelen op volwassen leeftijd. De grootste winst zit niet in het opsporen en behandelen van FH bij één patiënt maar bij de ganse familie. 

 

FH stamboom

 

Behandeling

Het is niet mogelijk om FH te genezen. De afwijking zal altijd aanwezig zijn. Het is belangrijk om de schadelijke gevolgen (cardiovasculair lijden) te voorkomen of zo lang mogelijk uit te stellen. De behandeling is dan ook gericht op het verlagen van de cholesterol in het bloed door middel van twee pijlers: verandering van de levensstijl  en de inname van medicatie. Het is echter belangrijk de LDL waarden zo vroeg mogen te verlagen voordat cholesterol zich ophoopt en de bloedvaten verstoppen. Bij kinderen met FH kan de behandeling al vanaf de leeftijd van 8 jaar worden opgestart. Het is ook essentieel dat mensen met FH voor de rest van hun leven behandeld blijven om ervoor te zorgen dat de LDL waarden zo laag mogelijk worden gehouden. 

 

Veranderingen in levensstijl

Mensen met FH moeten hun levensstijl veranderen om hun hart te beschermen. Belangrijke veranderingen zijn onder andere stoppen met roken, aanpassen van de voedingsgewoonte en regelmatig aan lichaamsbeweging doen.

  • Roken veroorzaakt aanvullende schade aan de bloedvaten, verlaagt het niveau van goede cholesterol (HDL) en verhoogt het risico op hart- en vaatziekten
  • Regelmatige lichaamsbeweging heeft een gunstig effect op de lichaamsvetten (lipiden) door de slechte LDL te verlagen en de goede HDL te verhogen
  • Lichaamsbeweging kan ook andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten verbeteren, zoals een hoge bloeddruk
  • Lichaamsbeweging kan het risico op obesitas en type 2 diabetes verlagen, die zelf kunnen leiden tot hart- en vaatziekten

 

Geneesmiddelen

FH patiënten worden behandeld met de volgende geneesmiddelen:

  • Statines: dient zo snel mogelijk opgestart te worden na de diagnose. 
  • Ezetimibe: toevoegen aan maximale dosis statines als de streefwaarden niet worden behaald of opstarten bij intolerantie aan statines
  • Opstarten van PCSK-9 inhibitoren indien bovenstaande onvoldoende effect heeft

 

Bij hoFH hebben bovenstaande behandelingen doorgaans onvoldoend effect. Bij hen kan het nodig zijn om over te gaan tot LDL-aferese. Dit is een techniek, gelijkaardig aan nierdialyse, waarbij het bloed van de patiënt gefilterd wordt en er uitsluitend LDL verwijderd wordt met behulp van antilichamen. Deze behandeling dient wekelijks te worden herhaald. 

 

infographic_hartcentrum_cholverlagende-midd

 

Downloads